Schone schijn

Bij vormingswerk over democratie en verkiezingen ervaarde De Wakkere Burger regelmatig hoe negatief deze schijnkandidaten overkwamen bij het publiek. Het waren ook geen randverschijnselen. Schijnkandidaten waren goed ingeburgerd in de politieke zeden en gewoonten: à la guerre comme à la guerre, was de politieke strijdkreet. Zo verzaakten na de federale verkiezingen van 2010 niet minder dan 11 kandidaten en 2 opvolgers onmiddellijk aan hun nieuwe mandaat. Die 11 kandidaat-parlementsleden allleen waren samen goed voor meer dan 1.600.000 voorkeurstemmen! Hun opvolgers haalden maar een fractie van die stemmen. Een duidelijk democratisch deficit: partijbelangen kregen voorrang op de stem van de kiezer. 

Bij de stembusgang in 2009 waren er zelfs dubbelkandidaten geweest: politici die tegelijk op de Vlaamse als de Europese kieslijst stonden, terwijl ze wettelijk maar één mandaat konden opnemen. 

Verkiezingen leken zo meer en meer op een individuele populariteitstest: een soort X-factor voor politici. Die stemmenkanonnen deden dan ook mee aan alle opeenvolgende verkiezingen: federaal, regionaal, federaal,... Dat leverde per definitie een vorm van bedrog op. Of ze stapten over naar dat andere parlement en bedrogen hun vroegere kiezers door het eerste mandaat niet uit te doen. Of ze bleven op post en bedrogen hun nieuwe kiezers door het nieuwe mandaat niet op te nemen. 

Oproep tot maatregelen

Daarom riep De Wakkere Burger op tot maatregelen.

"De kiezer moet meer greep krijgen op de democratische verkiezingen. Het rechtstreekse verband tussen voorkeurstem en samenstelling van parlement mag best wat tastbaarder zijn voor de kiezer. De Wakkere Burger pleit daarom voor de invoering van duidelijke regels die zorgen dat er in de toekomst geen opportunistische schijnkandidaten meer opduiken in kiescampagnes:

  • Wie opkomt en verkozen raakt, moet de eed afleggen en dat mandaat opnemen
  • Wie verkozen raakt, verliest automatisch zijn eerder mandaat"

In één beweging stelden we ook voor om het systeem van aparte opvolgerslijsten af te voeren. De 'beste verliezers' op de lijst van de effectieven aanduiden als opvolgers is voor de gemiddelde kiezer waarschijnlijker veel duidelijker. Dat systeem wordt trouwens nu al toegepast bij de gemeenteraadsraadsverkiezingen. Dat systeem heeft trouwens nog een ander democratisch voordeel, het geeft de kiezer meer greep op de samenstelling van de volksvertegenwoordiging – toch het hoofddoel van verkiezingen in een democratie.

Vlinderakkoord

Alleen de schijnkandidaten werden tot nu toe aangepakt. Na de verkiezingen van 2010 kwam men na een moeizame regeringsvorming van 459 dagen tot een regeerakkoord met afspraken over een nieuwe staatshervorming én over politieke vernieuwing. Zo zorgde dat zogenaamde Vlinderakkoord voor samenvallende parlementsverkiezingen voor alle bestuursniveau's (wat de jobhopping beperkte) én voor een wet tegen schijnkandidaten: wie verkozen wordt, moet die nieuwe zetel opnemen.

Lees ook