De Kortrijkse stadscoalitie heeft zich als doel gesteld om van Kortrijk de Beste stad van Vlaanderen te maken. Daarvoor wil ze ook een beroep doen op de 76.570 Kortrijkzanen. Via onder andere een online bevraging kunnen burgers wegen op het bestuursakkoord voor de volgende zes jaar. De enquête hangt echter met haken en ogen aan elkaar en kan nooit geloofwaardige resultaten opleveren. Sommige stellingen zijn onzinnig, er is een gebrek aan achtergrondinformatie en er lijkt helemaal niet te zijn nagedacht over de stemprocedure.

 

"De bevraging waar de stad nu mee uitpakt is een smet op het blazoen."

 

Eerst de context. De stadscoalitie heeft een voorlopig bestuursakkoord geschreven en daarin wordt participatie als eerste thema naar voren geschoven. Met andere woorden, de huidige coalitie vindt het heel belangrijk dat de burger zoveel mogelijk betrokken wordt bij het bestuur van de stad. Participatie is hip en ook in Kortrijk springt men graag op die kar. Het moet gezegd, dezelfde stadscoalitie deed in de vorige legislatuur een sterke sprong voorwaarts op dit vlak en de participatieplannen zijn ook ruimer dan de online bevraging die men nu bij de bevolking organiseert. Ondanks die verschoning, blijft de bevraging waar de stad nu mee uitpakt een smet op het blazoen. Niet zozeer omdat het om participatie gaat van het laagste niveau, nl. louter raadplegen i.p.v. bijvoorbeeld co-productie, maar omdat de burgerbevraging zeer lamentabel in elkaar zit. Bovendien heeft men de ambitie om voortaan jaarlijks zo een digitaal referendum te organiseren.

In de digitale bevraging worden de volgende vijf stellingen voorgelegd waarop geantwoord kan worden met ‘Ja’, ‘Neen’ of ‘Geen mening’:

 

1. Wie een sigarettenpeuk of kauwgom op de grond gooit, krijgt hiervoor een GAS-boete van 55 euro. Akkoord?

2. Om verkeersveiligheid te verhogen, organiseren we nog meer gericht snelheidscontroles. Akkoord?

3. Onze luchtkwaliteit kan beter. Daarom weren we zoveel mogelijk vervuilend verkeer uit de centra. Akkoord?

4. Het stadsmagazine: moet dit op papier blijven of bezorgen we het voortaan enkel digitaal?

5. Ik ga akkoord dat er middelen van de stad naar armoedebestrijding gaan.

 

De meest krakkemikkige stelling is ongetwijfeld stelling nummer vijf. Hier wordt gevraagd of de Kortrijkzaan akkoord is dat er geld van de stad naar armoedebestrijding zou gaan. Niet ‘meer’ geld of ‘minder’ geld, maar geld tout court. Dat slaat natuurlijk nergens op want wat als bijvoorbeeld een meerderheid van de Kortrijkzanen zou antwoorden dat dit niet langer kan? De socialistische schepen van Armoedebestrijding zou nogal ferm in zijn blootje staan met zijn verkiezingsbeloften op dat vlak. Hij zou zes jaar lang geen euro mogen uitgeven. Te pas en te onpas wordt deze schepen nochtans door de nationale media opgevoerd als schoolvoorbeeld van armoedebestrijding en nu zou die met een simpele duw op de smartphoneknop kaltgestellt kunnen worden. Maar het zou natuurlijk vooral sneu zijn voor de mensen die deze financiële steun broodnodig hebben om het einde van de maand te halen. De stelling is echter niet alleen onzinnig, ze zou ook tot onwettelijkheden kunnen leiden. De federale overheid verplicht gemeenten om voor een deel van het leefloon op te draaien. Lokale overheden zijn dus eigenlijk wettelijk verplicht om aan armoedebestrijding te doen. Men kan er zich dus niet aan onttrekken, ook al zou een meerderheid van de Kortrijkzanen dat willen.

 

"De stelling is niet alleen onzinnig, ze zou ook tot onwettelijkheden kunnen leiden."

 

Wat in de bevraging ook volledig ontbreekt is enige achtergrondinformatie bij de stellingen die voorliggen. Bij kwaliteitsvolle participatie is het belangrijk dat de participanten over voldoende en neutrale informatie beschikken. Zeker bij een stelling over armoedebestrijding zou je bijvoorbeeld kunnen verwachten dat de burger toelichting krijgt bij het aantal armen in de stad, het huidige bedrag dat wordt uitgegeven aan armoedebestrijding, waarvoor dat geld dient, hoeveel dat van het totale budget is, welke resultaten dat afwerpt, hoe dat zit in andere steden, enz. Een stelling met dergelijk politiek gewicht verdient wat meer contextualisering.

Ook een paar andere stellingen zijn op dat vlak onduidelijk. Wat wordt bijvoorbeeld verstaan onder vervuilend verkeer (stelling 3)? Zijn dat oude diesels van voor 2010? Of enkel zware vrachtwagens? Of er nu ja of neen geantwoord wordt, de stad kan er nog alle kanten mee uit. En de digitalisering van dat stadsmagazine, waar komt dat plots vandaan (stelling 4)? In geen enkel partijprogramma werd het geopperd, maar plots moet dit blijkbaar. Misschien is dat wel een goeie zaak (het is duurzaam en levert een mooie besparing op), maar dergelijke vraag via een online bevraging stellen is ongeveer hetzelfde als aan een zaal vol vegetariërs vragen of er minder vlees moet geserveerd worden op school. De kans dat de digitale generatie (die wellicht vooral aan deze online bevraging deelneemt) daar iets anders over denkt dan de digibeten is nogal groot. Met de resultaten van deze stelling kan je dus eigenlijk niks doen. De stadscoalitie zal dan misschien zelfs met cijfers in de hand kunnen beweren dat de stadskrant voortaan digitaal moet, maar de kans dat een paar oudjes tevergeefs op hun maandelijkse papieren stadskrant zullen blijven wachten is groot.

 

"Iedereen die dat wil mag deelnemen aan de bevraging. Van Bangkok tot Honolulu en Aarlen tot Oostende."

 

De stellingenkwestie is echter nog maar het topje van de ijsberg. Er is meer. Zo mag iedereen die dat wil deelnemen aan de bevraging. En die iedereen mag u letterlijk nemen. Van Bangkok tot Honolulu en Aarlen tot Oostende. Iedereen die het Kortrijkse beleid voor de volgende zes jaar in zijn definitieve plooi wil leggen, mag dat doen. Geen enkel probleem vindt de stadscoalitie. Je zou terecht kunnen redeneren dat een dergelijke bevraging niet enkel tot Kortrijkzanen beperkt moet blijven. Regelmatige bezoekers van de stad (vb. om te werken of winkelen) zouden bijvoorbeeld een legitieme stem kunnen hebben in de discussie over het al dan niet weren van vervuilend verkeer uit de stadskern. Ook de talrijke studenten die tijdens de week in de stad verblijven kan je betrekken bij een vraag over GAS-boetes. Maar de ganse wereld laten meebeslissen over de vraag of het belastinggeld van de Kortrijkzaan kan gebruikt worden om armoede in de stad te bestrijden? Dat laat je beter over aan degenen die dat belastinggeld ophoesten. De goesting om belastingen te betalen is sowieso al niet erg groot bij veel burgers. Laat staan dat anderen die niet aan de stadskas bijdragen dan nog eens gaan beslissen over dat belastinggeld.

Het is bovendien niet alleen mogelijk dat de ganse wereld meedoet, de ganse wereld kan dat ook zoveel keer doen als ze wil. Er staat immers geen rem op het aantal enquêtes dat iemand invult. “We filteren er dat wel uit”, zegt het stadsbestuur. Hoe ze dat doen is evenwel onduidelijk. Gaan ze filteren op IP-adres? Maar wat als iedereen binnen eenzelfde gezin op dezelfde gezinscomputer stemt? Geldt dan maar één stem per huisgezin? En wie zijn stem is dat dan? Van de man of de vrouw des huizes? Filteren op IP-adres wordt ook moeilijk als iemand zowel mobiel met de smartphone heeft gestemd en thuis met de computer. Om deze chaos te vermijden had men de Kortrijkzanen wellicht beter een unieke code toegestuurd of een andere vorm van verificatie voorzien. Dat verhoogt wellicht de drempel om deel te nemen, maar is slechts een klein zeer in vergelijking met de volledig waardeloze resultaten die nu uit de bevraging zullen voortvloeien.

 

"In haar streven naar laagdrempeligheid heeft de stadscoalitie niet meer gecreëerd dan wat Tinderdemocratie."

 

Een online bevraging heeft bovendien ook de beperking dat de niet zo digitale burger helemaal niet bereikt wordt. Ouderen en laaggeschoolden zijn twee groepen die sowieso ondervertegenwoordigd zijn in participatieprocessen en door enkel online te werken verhoog je die drempel nog. Nochtans spreekt het bestuursakkoord de uitdrukkelijke ambitie uit om ook de senioren te betrekken. Dat zal in de toekomst misschien ook gebeuren op andere inspraakmomenten, maar voor deze bevraging werd geen volwaardig apart circuit opgezet waarbij digibeten bijvoorbeeld hun antwoorden in een bus bij de bakker kunnen droppen.

Het mag duidelijk zijn, in haar streven naar laagdrempeligheid heeft de stadscoalitie niet meer gecreëerd dan wat Tinderdemocratie. De bevraging is te licht, te oppervlakkig en te vluchtig om een waardevolle relatie tussen burger en bestuur tot stand te brengen. Of er op deze manier ook veel burgers kunnen warm gemaakt worden voor het jaarlijkse digitale referendum dat de stad in de toekomst wil organiseren, valt te betwijfelen. Het is niet uitgesloten dat de nuchtere Kortrijkzaan de volgende keer denkt: “het is toch maar om te lachen ik doe niet meer mee”.

 

PS: Als de communisten uit Zelzate eens een liberale burgemeester naar hun pijpen willen doen dansen dan kunnen ze hier de ‘Grote Bevraging’ invullen.

Nicolas Bouteca is politicoloog aan de Universiteit Gent en hoofdredacteur van Politics of the Low Countries@NicolasBouteca

lees meer

Lees ook