In 2014 doorliep vzw De Wakkere Burger een heel traject om een vernieuwde visie te formuleren op participatie – ook op de werking, rol en uitdagingen van adviesraden in de toekomst. We organiseerden in het voorjaar zes gesprekstafels waarop vanuit verschillende perspectieven werd gereflecteerd over participatie in  2020. Daarna werden nog vier invalshoeken verder uitgediept in thema-workshops. Enkele vaststellingen.

Lokale overheden zijn de voorbije decennia flink geëvolueerd: professionalisering door de instroom van hooggeschoolde 'vakambtenaren' in gemeentediensten, ontwikkeling van meer complexe regelgeving en procedures, invoering van managementslogica en meerjarenplanning… Leiden die zaken niet tot een kennis- en concurrentienadeel voor de burgers en adviesraden? Wordt het 'professionele' niet de norm, waaraan de 'participerende burger' moet voldoen? 

Ook de houding van actieve burgers is veranderd. Engagementen zijn vaker van korte duur, meer gericht op een specifiek thema of een concrete realisatie,… Het blijkt minder evident om mensen langdurig te binden als vereniging of adviesraad. En dat is een probleem voor die adviesorganen met hun permanente karakter. Tegelijk hebben veel mensen een groot hart voor hun gemeente en zetten zij zich actief in als vrijwilliger. 'Bottom up' en 'doe-democratie' zijn de nieuwe buzz words. Ze pakken de dingen zelf aan, geven vorm aan de eigen buurt,… Omdat ze dat belangrijk vinden. Omdat het hen raakt. Dit gebeurt vaak naast de klassieke politieke kanalen. Die actieve burgers bouwen heel wat ervaring en kennis op, maar worden door de overheid amper aangesproken op deze deskundigheid. 

Voor zowel overheden als burgers is dit een gemiste kans. Een overheid die innovatief omgaat met zijn burgers maakt maximaal gebruik van hun talenten en geeft op een co-creatieve manier vorm aan de leefomgeving. Het is dus niet meer voldoende om als overheid enkel te kijken naar de oude netwerken. Die nieuwe netwerken zijn trouwens diverser samengesteld dan bijvoorbeeld de klassieke adviesraden. 

Draaischijven voor lokale participatie

Wat betekenen deze - en andere evoluties – nu voor de lokale adviesraden? De Wakkere Burger ziet gemeentelijke adviesraden niet langer functioneren als gesloten structuren die geen participatiemogelijkheden bieden aan de brede bevolking. Gemeentelijke adviesraden zouden draaischijven moeten worden voor de lokale participatie, en vertrekken vanuit hun unieke positie: het duurzaam opvolgen van het beleid. 

Belangrijk is volgens ons dat deze raden deze kwaliteit bewaren. Bijvoorbeeld door met een vaste kern te werken, misschien te vergelijken met wat vandaag 'dagelijks bestuur' heet. Ook kunnen ze bredere betrokkenheid organiseren. Bijvoorbeeld door een antwoord te geven op de vraag “Wie zit bij ons niet rond de tafel?”. De raden kunnen dan op zoek gaan naar sleutelfiguren die een afwezig perspectief kan binnenbrengen. Of open adviesraden of stadsdebatten organiseren – al dan niet in samenwerking met de andere adviesraden. Werkgroepen kunnen de prioritaire thema’s verder uitwerken. Via digitale platformen als www.adviesraden.be kan online worden gedebatteerd. 

We pleiten daarbij ook voor adviesraden die inspelen op de logica van de meerjarenplannen. Dat ze voor de start van een legislatuur klaarstaan met een prioriteitenlijst: Welk beleid verwacht de raad van het nieuwe bestuur? Zo kunnen ze een nuttige bijdrage leveren aan dat planningsproces en worden ze niet in snelheid geklopt. Het zou ook buitengewoon zinvol zijn moesten de raden meer zicht hebben op de “bestuurskalender”: Welke dossiers of projecten zal het gemeentebestuur in de komende maanden aanpakken? De adviesraad kan dan rond prioritaire dossiers de inspraak plannen nog voor de beslissing al grotendeels is afgerond, maar wanneer er nog ruimte is voor inbreng van de burger.  

Wat we uiteindelijk verwachten van adviesraden laat zich bijna in een wiskundige formule vastleggen: Q x D. De “Q” van kwaliteitsvol, inhoudelijk sterk advies. En de “D” van draagvlak door brede, diverse betrokkenheid.

Lees ook