De federale regeringspartijen Sp.a, Open Vld en CD&V voorzien geen ingrijpende politieke vernieuwingen in hun programma. De afgelopen beleidsperiode voerden ze al heel wat hervorming door: de hervorming van de Senaat, de maatregelen tegen schijnkandidaten,… Fier zijn ze ook op de zesde staatshervorming. Groen en N-VA daarentegen stellen zich als oppositiepartij kritischer op. Niet onverwacht natuurlijk. En toch, ondanks bepaalde onvermijdelijke vanzelfsprekendheden, verrassen de partijen ook met een aantal zeer opmerkelijke, en niet voor iedereen gekende, voorstellen. 

Tegen schijnkandidaten

CD&V meent, wat hervormingen rond de verkiezingen betreft, alvast een harde noot gekraakt te hebben. Zo benadrukt de partij de uitvoering van het verbod op meervoudige kandidaatstelling. Door dit wetsvoorstel kan een politicus niet langer kandidaat zijn op meerdere lijsten. De Wakkere Burger heeft zich daar steeds tegen bezet, omdat het voor de kiezer onmogelijk was om in te schatten voor welk mandaat die uiteindelijk zou kiezen.  

Hetzelfde gold volgens De Wakkere Burger ook voor de zogenaamde schijnkandidaten. Die staan wel op de lijst om stemmen te winnen voor hun partij, maar hebben niet de minste intentie om een mandaat op te nemen. Ook dat kan niet langer. “De politicus is verplicht het mandaat op te nemen waarvoor die laatst verkozen is”, zegt partijvoorzitter Wouter Beke. “Effectieve kandidaat en opvolger  zijn op eenzelfde lijst is ook niet meer mogelijk. Deze beslissing zal het kiezersbedrog tegengaan.”

Oppositiepartij Groen vindt dit op zich niet voldoende. De partij wil voor politiek mandatarissen en kabinetsmedewerkers ook de ‘cumuls” in de privésector strenger aan banden leggen. “We willen een verbod voor verkozen politici om op te treden als bedrijfsrevisor of om lid te zijn van de raden van bestuur of andere bestuursorganen van overheidsbedrijven of belangrijke bedrijven als Electrabel, KBC,..”, zegt voorzitter Wouter Van Besien. “Voor ministers willen we een ‘ontluizingsperiode’ van 24 maanden waarin ex-ministers geen bedrijfsmandaat kunnen opnemen in de sector waarvoor ze als minister bevoegd waren.” N-VA wil ook een zicht hebben op de belangen van de vaste experten, kabinetsleden en leden van de beleidscellen van de ministeriële kabinetten. Daarom hebben zij een wetsvoorstel ingediend dat de mandatenlijst en vermogensaangifte ook voor hen verplicht maakt. Dit voorstel kreeg reeds een meerderheid in de Senaat en wacht op behandeling in de Kamer.

Stemrecht voor niet-Belgen

Groen wil het stemrecht voor niet-Belgen uitbreiden en versoepelen. “Dit is belangrijk voor de mensen in kwestie, die effectief hun zeg kunnen doen over de samenstelling van de parlementen en raden. Maar het is ook belangrijk voor de politieke besluitvorming, want politici zullen automatisch meer rekening houden met mensen die stemrecht hebben”, vertelt Van Besien. Concreet wil Groen de formule voor de gemeenteraadsverkiezingen uitbreiden naar de andere niveaus. De huidige registratieprocedure waar niet-Belgen zich minstens drie maanden op voorhand moeten inschrijven op de kiezerslijst, moet bovendien ook vereenvoudigd worden. Zo moet die registratie vanaf 2018 simpelweg kunnen door zich tot en met de dag van de verkiezingen aan te melden op het stembureau. 

Zowel Groen, Open Vld als N-VA pleiten ervoor om Belgen in het buitenland, naast de federale verkiezingen ook stemrecht te geven bij de regionale verkiezingen.

Opkomstplicht en samenvallende verkiezingen

Open Vld deed de afgelopen legislatuur al een voorstel voor de afschaffing van de opkomstplicht. Dat voorstel heeft het niet gehaald. De partij wou de opkomstplicht vervangen door stemrecht vanaf 16 jaar. Een bondgenoot kunnen ze in de toekomst alvast vinden bij Groen en N-VA. “Belangrijk is wel vervroegd stemrecht te combineren met de versterking van politieke vorming op school”, voegt Van Besien daar niet onterecht aan toe. 

Open Vld en Groen kunnen wel in de clinch gaan met N-VA over de samenvallende verkiezingen. De Open Vld is trots op die hervorming, de N-VA blijft gekant tegen een stembusgang voor de verschillende beleidsniveaus op één dag. 

Ook het pleidooi van Groen voor een federale kieskring, zal de N-VA doen steigeren. “Op dit moment worden Vlaamse politici en partijen enkel beoordeeld door Vlaamse kiezers, en Franstalige partijen enkel door Franstalige kiezers”, stellen de groenen. “Door de invoering van een federale kieskring werken we dat democratisch deficit weg: federale toppolitici zullen door alle kiezers beoordeeld worden. Federale politici worden zo beoordeeld op de impact van hun beleid op het hele land. Zo kan je een volwaardig federaal debat over federale thema’s krijgen.” 

Programma's becijferen

”Wie gaat dat betalen?”, vragen vele kiezers zich af bij het beluisteren van de verschillende verkiezingsbeloftes. De Wakkere Burger is daarom voorstander om de partijprogramma’s te laten berekenen door een onafhankelijke instantie. Ook VRT-journaliste Ivan De Vadder benadrukt dat principe elders in dit TerZake-nummer. Niet voor niets pakt de VRT dit verkiezingsjaar uit met een nieuw initiatief om partijprogramma’s te becijferen. Hij zegt hierover: “Wij nemen het voortouw in iets dat politici eigenlijk al lang uit eigen initiatief door de juiste instellingen hadden moeten laten onderzoeken.”
Ook Groen is gewonnen voor becijferde programma’s. “In een verkiezingscampagne is het belangrijk dat partijen met realistische en doordachte voorstellen naar de kiezer komen, en geen kiezersbedrog plegen door onhaalbare cadeaus te beloven”, zegt Van Besien. De partij stelt voor dat het Rekenhof in samenwerking met het Planbureau de budgettaire, sociale en ecologische impact van de verschillende programma’s zou berekenen. In afwachting van die wet roep de partij, samen met Open Vld alle andere partijen alvast op een expertencommissie aan te stellen die alle verkiezingsprogramma’s onafhankelijk narekent en controleert op haalbaarheid. Zo’n commissie kan de bevindingen per partij communiceren aan de burgers. Dat geeft aanleiding tot een meer objectief en eerlijk politiek debat – want daar heeft de burger recht op. Het stelt hem of haar in staat om een goed geïnformeerde democratische keuze te maken. Deze oproep zal bij N-VA in goede aarde vallen. Ook in hun programma staat een voorstel tot meer transparantie over de kostprijs van verkiezingsprogramma’s. 

 

Afschaffing van de Senaat

Het al dan niet afschaffen van de Senaat was jarenlang onderwerp van een verhit politiek debat. Ondertussen is de Senaat hervormd. De Senaat wordt niet langer rechtstreeks verkozen, maar samengesteld uit vertegenwoordigers uit de deelstaatparlementen. Ook het takenpakket verminderd tot institutionele en constitutionele kwesties. “De Senaat werd sterk afgeslankt en hervormd tot een echte ontmoetingskamer van de gemeenschappen en de gewesten”, vertelt Open Vld- voorzitter, Gwendolyn Rutten. “Jaarlijks betekent dit een besparing van 40 miljoen euro voor de belastingbetaler.

De N-VA vindt de vreugde over de hervorming van de Senaat zwaar overroepen. “De beperkte meerwaarde die de Senaat had als een reflectiekamer, en dan vooral in ethische dossiers, vervalt.” Voor de N-VA is het einddoel duidelijk: de Senaat mag echt worden afgeschaft.

Afschaffing van de Senaat

Het al dan niet afschaffen van de Senaat was jarenlang onderwerp van een verhit politiek debat. Ondertussen is de Senaat hervormd. De Senaat wordt niet langer rechtstreeks verkozen, maar samengesteld uit vertegenwoordigers uit de deelstaatparlementen. Ook het takenpakket verminderd tot institutionele en constitutionele kwesties. “De Senaat werd sterk afgeslankt en hervormd tot een echte ontmoetingskamer van de gemeenschappen en de gewesten”, vertelt Open Vld- voorzitter, Gwendolyn Rutten. “Jaarlijks betekent dit een besparing van 40 miljoen euro voor de belastingbetaler.

De N-VA vindt de vreugde over de hervorming van de Senaat zwaar overroepen. “De beperkte meerwaarde die de Senaat had als een reflectiekamer, en dan vooral in ethische dossiers, vervalt.” Voor de N-VA is het einddoel duidelijk: de Senaat mag echt worden afgeschaft.

Uittreding en opvolgers

Ook vertellen CD&V en Sp.a dat ze de fel omstreden uittredingsvergoeding rechtvaardiger hebben gemaakt. Een parlementslid dat vandaag vrijwillig ontslag neemt uit het parlement krijgt geen enkele vergoeding meer. Parlementsleden die om andere redenen vertrekken krijgen wel nog een vergoeding; maximaal gelijk aan 24 maanden wedde. Dat is de helft minder als vroeger. Ook N-VA  en Groen kunnen zich in deze hervorming vinden. Toch benadrukt de N-VA dat er nog geen eenduidigheid bestaat over de minimale vergoeding. “Wij willen dit beperken tot 3 maanden, andere partijen stellen 4 tot 6 maanden voor. Daar waar voor de N-VA een parlementslid per gewerkt jaar één maand uittredingsvergoeding kan opbouwen, ijveren andere partijen voor het dubbel”, aldus partijvoorzitter Bart De Wever.

Zowel Open Vld als Groen pleiten voor de afschaffing van het bestaande opvolgersysteem. Zij willen de afzonderlijke lijsten voor opvolgers weg. De eerste niet-verkozen effectieve kandidaat met de meeste stemmen - de ‘beste verliezer’ – zou dan als eerste een verkozen kandidaat opvolgen. De eerste opvolger moet voor hen dus gewoon worden aangeduid zoals bij de gemeenteraadsverkiezingen.

Sterk parlement

In een goed draaiende democratie behoort het parlement de belangrijkste macht in handen te hebben, en dat is ons land toch vaak nog te weinig. Groen en Open Vld willen de macht van parlement alvast versterken door  hoorzittingen voor nieuwe ministers te houden zodat hun benoeming uit de sfeer van de achterkamerpolitiek wordt gehouden. “Met de zesde staatshervorming zijn hier de eerste stappen gezet in de federale kamer. We willen dit systeem versterken en uitbreiden naar alle parlementen, naar het model dat het Europees Parlement hanteert voor eurocommissarissen: vóór hun benoeming worden alle ministers gehoord en aan een individuele stemming onderworpen”, verduidelijkt Van Besien.

Lees ook