De Wakkere Burger vzw | Participatie & lokale democratie    

Op donderdag 6 mei heeft de Kamer van Volksvertegenwoordigers een verklaring ter herziening van de Grondwet goedgekeurd, wat voor onmiddellijk gevolg heeft dat het parlement ontbonden wordt en er over veertig dagen verkiezingen moeten georganiseerd worden. Deze verkiezingen zullen ongrondwettelijk zijn omdat de problematiek van de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde niet opgelost is. Het Grondwettelijk Hof had op 26 mei 2003 geoordeeld dat de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde, die als enige niet samenvalt met de grenzen van een provincie en die twee taalgebieden overlapt, niet in overeenstemming is met de Grondwet. Het Hof had een termijn gesteld om het parlement toe te staan een nieuwe regeling te vinden, maar 7 jaar later is dit niet gebeurd, en is de gedoogtermijn ruim overschreden.

Het is niet voor het eerst dat het parlement op ongrondwettige basis verkozen wordt. Dat was reeds een keer het geval in 1919, toen het algemeen enkelvoudig stemrecht werd ingevoerd,  hoewel dit in strijd was met de Grondwet. Die werd toen achteraf aangepast. Ook is het al voorgekomen dat de Senaat een ongrondwettelijke samenstelling had, omdat men verzuimd had een Nederlandstalige Brusselaar te coöpteren. Dit bleef echter zonder gevolgen.

De kwestie van de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde heeft nochtans de hele legislatuur beheerst. In november 2007 keurden de Vlaamse kamerleden een splitsingsvoorstel goed in de bevoegde parlementscommissie, tegen de Franstalige minderheid in. De stemming door het voltallige parlement werd echter jarenlang tegengehouden door het achtereenvolgens indienen van belangenconflicten door verschillende parlementen (het parlement van de Franse Gemeenschapscommissie, dat van de Franse Gemeenschap, het Waalse parlement, en tenslotte zelfs het parlement van de Duitstalige Gemeenschap).

Ondanks de tijd die op die manier werd ‘gekocht’ om een onderhandelde oplossing mogelijk te maken, kwam het niet tot een akkoord binnen de regering, die daarop ten val kwam. Het voornemen van de Vlaamse kamerleden om alsnog de splitsing van de kieskring eenzijdig te stemmen, werd echter afgeblokt doordat de Franstalige parlementsleden de ‘alarmbelprocedure’ inschakelden.

Deze alarmbelprocedure houdt in dat één van beide taalgroepen in het federaal parlement, indien hij zich geschaad voelt door een wetgevend initiatief, aan de noodrem kan trekken door een motie neer te leggen, ondertekend door drie vierden van de leden van de taalgroep. Dan wordt de parlementaire procedure voor dertig dagen opgeschort, en moet de regering zich over het bestreden voorstel buigen en een bemiddelingsvoorstel doen. Na dertig dagen wordt normaal de procedure hervat en kan de voltallige Kamer zich uitspreken.

Toch verklaarde de Kamervoorzitter dat het luiden van de alarmbel, in een periode dat de regering ontslagnemend is, voor gevolg heeft dat de behandeling van het wetsvoorstel opgeschort wordt tot een nieuwe regering gevormd is, en dus moet wachten tot na de verkiezingen. Een ontslagnemende regering zou immers niet bij machte zijn om een bemiddelingsvoorstel te doen.

Deze visie wordt niet door iedereen gedeeld. Sommige grondwetsspecialisten en kamerleden zijn van oordeel dat ook een ontslagnemende regering bij machte is om, zoals de procedure voorschrijft, binnen de dertig dagen een bemiddelingsvoorstel neer te leggen, en dat daarna, zelfs al heeft de regering nagelaten om een voorstel te doen, het parlement weer aan zet is en, een al dan niet gewijzigd voorstel eenvoudig kan stemmen. Doordat de Kamer zichzelf voortijdig heeft ontbonden, kan deze hypothese voorlopig niet getoetst worden aan de feiten.

De Kamer heeft zichzelf nu ontbonden en er komen verkiezingen. De organisatie daarvan zal niet zonder problemen verlopen. Er zijn immers verschillende burgemeesters uit de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde die zullen weigeren mee te werken aan de organisatie ervan. Er zijn ook actiegroepen die de burgers hebben opgeroepen hun medewerking te verlenen aan de organisatie van ongrondwettelijke verkiezingen. En er zijn alvast ook heel wat rechters die de ongrondwettelijkheid van de organisatie van deze verkiezingen vaststellen en mogelijk uitspraak zullen doen over allerlei handelingen in de voorbereiding van de verkiezingen. Een rechtsdeskundige, thans referendaris bij het Grondwettelijk Hof, waarschuwde in 2008 reeds dat in de gegeven omstandigheden het risico op een institutionele chaos reëel is.

Wel is het zo dat na de verkiezingen de nieuw verkozen parlementsleden zelf hun eigen verkiezing kunnen wettigen. Maar België is een van de weinige landen waar dit systeem van toepassing is, en sommigen menen dat dit in strijd is met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.